Gone with the wind… in Loosdrecht. Hoewel wind… die was soms ver te zoeken. Maar wat maakt het uit, het werd een heerlijk ontspannen zeiltochtje. Dat doet een mens goed. Soms heb je gewoon even een wind-door-je-haren ervaring nodig. Ook al heb ik niet al te veel haar meer, en had ik een petje op tegen de zon. Maar niet alleen de wind maakt het bijzonder, ook steeds dat vele water om je heen. Daar ga je spontaan van filosofileren. Zo komen de goede gesprekken vanzelf. De radio die aan boord was is zelfs niet aan geweest, een goed teken. By the way, het was trouwens de eerste mei. De dag van Sint Jozef. De dag van de arbeid ook notabene. Maar zoveel arbeid was er nu ook weer niet. Een bekend zeilexpert vertelde ons dat met dit zuchtje wind men niet van echt zeilen kon spreken, dus ok, dat zal wel. Ook wel handig als beginnend zeiler. Maar we moesten niettemin diverse keren afloefen of opvallen… of was het andersom. Grappig toch die verhaspelingen. Net als iemand ooit tegen mij zei: ik ben opgetogen in Maastricht. Kijk dat is nou een glimlach waard.

 

Goed, Loosdrecht dus. Teamwork. Dat is zeilen ook. De een doet dit, de ander dat. De een legt uit wat scherp aan de wind varen is, of overstag gaan, de ander luistert aandachtig en een derde zit in de zon. Of zorgt voor de lunch. En aan boord moet de een sturen, en de ander loefen, dat werk. Ook al leek het soms spelevaren, het gevoel was er niet minder om. Het gevoel van schuin hangen, de golven doorklievend, het water kletsend tegen de voorsteven, de wind in je haren, ha daar is ie weer. Op weg naar? ja, waar naartoe. Een eiland vol eenden die loeren op ons proviand. Mother nature is calling. Maar ach, is dat doel eigenlijk belangrijk? Nee het gaat dan ook niet om het einddoel, maar om de weg erheen. Je weet wel, het lekker bezig zijn, de zeilen zien bollen, de blik op het windvaantje, een handje opsteken naar de voorbijgaande sloepen en denken: wat zijn jullie saai met je dure boot, zo passief achter het stuur. Nee dan wij! Werken voor die meters! Maar dan op het eind, toch wel handig hoor zo een motor op je boot, zeker als je op het eind alleen peddelend naar huis komt. Tsja, je moet ze wel te vriend houden. Maar gelukkig op het water is iedereen gelijk en je bent er om elkaar te helpen. Zo leer je de mensen kennen. Of in ieder geval de zeilers, een slag apart. Fijn toch. En dan komen we weer terug en helaas… einde verhaal. Boot terug in het hok. Maar geen zorgen : we’ll be back. Hijs de zeilen, licht het anker!

 

Was gisteren weer eens in de bioscoop, het altijd cosy Rialto aan de Ceintuurbaan. Hoe klein het ook lijkt, er zitten verbazingwekkend veel zalen in verscholen, en de twee etages geven je een huiskamergevoel. Hoe anders dan de kille Munt of de industriele Arena. Maar goed, ieder zijn meug, het gaat hier nu eenmaal om films die niet zoveel kijkers trekken en dan kun je je wat veroorloven. Zoals de prachtige docu El Olvido van Heddy Honigmann. De vergetelheid, vrij vertaald, over het ''vergeten' land Peru en vooral de hoofdstad Lima. Ach, zo ken ik er nog wel een paar, vergeten landen, maar goed, het is waar dat veel mensen zich niet zoveel van Lima kunnen voorstellen. Peru, hoogstens dat er mannetjes met panfluiten rondlopen en lama's, die niet zo grappig zijn als op de nederlandse TV. Maar verder? Deze film laat zien dat er net zo goed mensen wonen met dromen, met problemen, met vreugde en verdriet, zoals bij ons. Daarin is het geen bijzondere film. Wel hoe het in beeld wordt gebracht, in een poging het dagelijks leven van een aantal gewone mensen te schetsen. De straatartiesten, die dag in dag uit, hun kunstjes vertonen. De brave bediende van een klassiek aandoende bar vlakbij het parlement (presidenten? ik heb ze allemaal hier gehad! volgens hem). De sapverkoper, die ook een smoothie maakt van kikkertjes, goed voor het geheugen volgens zijn klanten. De barman, die de lekkerste pisco sour maakt van de stad. Allemaal zijn ze willig om hun verhaal te vertellen, soms heel naturel, dan weer gemaakt, maar allen welgemeend. En een aantal ronduit cynisch over hun mandatorios, hun leiders, zakkenvullers die het slecht voorhebben met de gewone man. En hoewel het cliche wordt bevestigd, wordt hun verontwaardiging, hun machteloosheid tastbaar. Wordt de uitzichtloosheid zichtbaar. Wordt de onvrede hoorbaar. Maar men berust erin. Evengoed bezorgt het je een brok in de keel. De kleine schoenpoetser die uit Piura naar Lima is gestuurd om geld te verdienen. Hij gaat niet naar school. Heb je dromen, vraagt de maakster. Nee, ik heb geen dromen. Daarbij kijkt hij zo onverdraaglijk treurig. Zo jong, en zo verstoken van enige hoop. Dat doet pijn. Of de vrouw die weer bij haar oude moeder woont, toen haar man haar sloeg, en uiteindelijk haar verliet. Dit is dus de stille ellende. De slopende armoede. Een leven bestemd voor de miljoenen in zovele grote steden, waar je als dubbeltje niet zomaar een gulden wordt. Maar wel moet gezegd, de film telt niet alleen dit soort trieste voorbeelden. Anderen stralen nog wel, ze treden op, ze gaan naar school, zijn vrolijk, of kijken terug ondanks alles op een leven waarin ze tenminste zichzelf waardig zijn geweest. Maar je voelt het, maar een enkeling zal ooit echt een comfortabel leven leiden. De rest is veroordeeld tot grijze middelmaat, ondanks hunzelf. Het systeem maakt het dat de onderklasse nooit dezelfde kansen zal krijgen als de gepriviligeerde bovenlaag. Tsja. Je gaat het bijna accepteren, een fact of life. Dit is het verhaal van de miljoenen die niet op tv komen als vluchteling of in oorlogsgebied. Dit is het verhaal van de miljoenen die tegen de middenklasse aanschurken maar deze stap niet zullen zetten. Die er toch het beste van proberen te maken. Bewonderenswaardig. Maar daarmee een vergeten verhaal. Want overschreeuwd door die andere nog schrijnender gevallen overal ter wereld.  

En dan kom je buiten, in Amsterdam. de auto's rijden voorbij, mensen doen hun laatste inkopen, claxons klinken. Je kijkt rond en denkt : waar zijn de straatartiesten. O nee, ik ben terug, in Amsterdam. Even was ik tussen twee werelden. Wat kan bioscoop toch mooi zijn.

Na alle deadlines voor nieuwe contracten vorige week is het deze week tijd om alle achterstanden weer in te halen. JA HOUDT HET DAN NOOIT OP? Nee hoor zo erg is het niet. Alleen is er wel weer een nieuwe deadline, die van de betalingen en dan nog van de rapportagebrieven. Zo was het en is het. Mijn collega's zijn in Haiti op dienstreis, waar ik ook zou moeten zijn. Maar de plicht roept. Ach, mag ik volgend jaar vast wel weer. Morgen mag ik weer op cursus, ik bereid me voor op de marathon (wandelen) en het einde jaar breekt aan. Never a dull moment. Intussen woedt de crisis door, kapen Somaliers een 300.000 ton olietanker (als je die jongens ziet denk je: hoe is het mogelijk dat zulke sloebers dit kunnen) en komt in Nederland de waardencatalogus uit. Ja verschil moet er zijn. Maar er is wel reden toe. De jeugd is in snel tempo aan het vergoddelijken, en denken dat ze alles mogen. Verwend ja, al zullen ze dat zelf niet toegeven. MAar ach, waren wij niet allen verwend? dat is toch van alle tijden. Als ze maar gelukkig zijn want anders komt er narigheid van. Frustratie, onrecht, het zijn allemaal gronden voor agressie en criminaliteit. Maar een beetje minder hufterig mag soms wel. En wat meer respect al is het maar voor de vorm zal de gemoederen wat tot rust brengen. MAar volgens mij is het niet genoeg. Het gaat niet zozeer om waarden en normen, die toch vaak worden gezien als iets dat de volwassenen (vaders, moeders, school etc) opleggen. En wat is leuker je juist daartegen af te zetten? Nee, wat veel belangrijker is dat zijn de deugden. Deugden zijn eigenschappen, die je neigen tot het goede. Dat zit in je, dat leefje, zo ben je. Daar moeten we aan werken. Ouders en scholen voorop. Wellevendheid, matigheid, solidariteit, geduld. De zeven kardinale deugden weet u wel. Aristoteles had het al over de deugden, en spoorde de mensen aan tot voortreffelijkheid. Dat is de functie van de mens. En de bestemming is geluk. De kern van het zijn. In relatie tot de ander. Hadden we daar maar wat meer van, voortreffelijkheid. Als we maar willen.

Het was grappig dat ik vrijdag in de trein een Afrikaans uitziende jongeman zag. Ik ging tegenover hem zitten. Hij was netjes gekleed in een iets te groot jasje, een document op schoot. Hij las er niet in, maar keek naar buiten. Net als ik zag hij de regen ongenadig vallen. Nadat we Utrecht uit waren, sprak ik hem aan. Hij bleek een aardige Ugandees, en zoals ik al dacht was hij hier om te studeren. Hij deed een PhD aan de Vrije Universiteit, environmental economics, met als thema energieproblematiek. In 2010 is de olie op! zo verzekerde hij mij...ik dacht ja ja. Is het zo erg?  Maar het werd een leuk gesprek. Een toeval was dat ik juist op weg was naar de jaarlijkse Nordemann lezing met Jeroen van der Veer, juist over dit onderwerp. Energie,nu en straks. Ik dacht er nog aan om hem uit te nodigen maar het was weinig zinvol, daar het in het Nederlands zou zijn. Een ander toeval was dat hij Ernest kende, een jongen uit Tanzania, die ik eveneeens in de trein had leren kennen, en die ook aan de VU studeerde. Hij zou me wellicht kunnen helpen aan zijn e mail adres, want dat was ik kwijt. Dus mijn dag was weer goed. We namen afscheid, hij ging terug naar het oerhollandse Ouderkerk aan de Amstel, en ik spoedde me naar mijn oude Alma Mater, de economiefaculteit aan de Roetersstraat. Ik nam als vanouds plaats in zaal A-1, op die harde houten stoeltjes met klaptafeltjes. Het was erg druk, waarschijnlijk het affiche, met bachelorstudenten, verstrooide professoren, milieufanaten en accountants. Een bont gezelschap. Plots daalden Van der Veer en zijn gevolg af van de trap en de zaal werd stil. Hij kan zich heel aardig presenteren, een korte inleiding en veel vragen vormden de middag. Het was niet heel verrassend: de wereld verandert, traditinoele energie raakt op of is niet meer economisch te winnen, we moeten naar andere energiebronnen, die energie mix bepaalt de overheid, en bedrijven als Shell hebben technologie in huis om dat te realiseren. Helaas waren naast goede vragen ook mensen die klaagden over de hoge benzineprijs aan bod, maar die wist hij ook goed te pareren. Dat de prijs niet zo snel omlaag gaat als de marktprijs, ligt aan de overheid: accijns blijft gelijk, dus procentueel merk je het niet direct. Ja , zo is het wel. En gevat was hij dus, met grootste gemak beantwoorde hij de vele vragen. Dat maakte hem best sympathiek, al werd de vraag niet beantwoord hoeveel Shell steekt in werkelijk alternatieve enerige als wind en water. En waarom dat zo weinig is, want dat is het. Wel is Shell de grootste producent van (2e generatie) bio brandstoffen. Dat wist ik niet. En niet voor de buhne he, het is echt commercieel interessant. En liefst niet uit voeding maar echt uit afval. De borrel erna was zeer amusant toen ik een oude accountant leerde kennen, die me vertelde over hoe het is om als accountant met pensioen te gaan... tsja dat zal ik ooit ook nog meemaken. Maar als ik zo energiek ben als deze goede man dan mag ik mijn handjes dichtknijpen. Het was een mooie dag.

"Vestig uw aandacht op al wat waar is, edel en rechtvaardig". Deze woorden uit de Brief aan de christenen van Filippi (voor wie het niet weet: dit is uit de bijbel, het nieuwe testament) klonken vanochtend in de mis. Hoewel in een andere context, moest ik gelijk denken aan wat we nu om ons heen zien voltrekken: een heuse financiele crisis die zijn weerga niet kent. De bijbel geeft dan best aardige inzichten. Want hadden de banken maar de waarheid ingezien en de risico's van hun leningen goed ingeschat. En hadden de investment bankers maar uit edelheid het bonussysteem gekoppeld aan werkelijke prestaties, en niet aan inhaligheid en wat de concurrentie doet. Rechtvaardig is deze crisis ook niet te noemen: de mensen die het toch al minder hebben lijden het meest hieronder. Maar goed, ook in betere tijden waren de lusten en de lasten al ongelijk verdeeld. Dus al deze mooie evangelische waarden zijn de afgelopen jaren nauwelijks in de praktijk gebracht. Helaas. En dat is tegelijk wat al die jaren in onze financiele markten heeft ontbroken: eerlijkheid en openheid. Zoals altijd duurt dat het langst. Als je niet eerlijk bent, kun je iemand ook niet vertrouwen. Als je niet open bent, weet je niet wat je aan iemand hebt. Zeker als je een zakelijke relatie onderhoudt, is dat essentieel. En dat vertrouwen ontbreekt dus nu. Niet in economische modellen te vatten! En men weet dus ook niet goed te reageren op de problemen. Omdat verschillende banken die nu in problemen zijn, niet eerlijk en open waren. Dat komt nu als een boemerang terug in hun gezicht. Als econoom volg ik deze crisis en vooral wat de media hierover melden op de voet. Iemand zei me pas: je moet gewoon niet berichten hierover, dan raken de mensen ook niet zo in paniek. Ofwel: al deze negatieve berichtgeving wekt een crisisstemming en heeft een averechts effect. De self fulfilling prophecy waargemaakt. Inderdaad is wat je leest allesbehalve geruststellend. Soms ronduit misleidend: gisteren op AD voorpagina een man die voor een geldautomaat staat met de kop "waar is mijn geld". Hoe maak je nieuws? Zo dus! en de gewone man denkt dus: oh, snel naar de bank om mijn geld te halen. En zo raakt de bank in problemen. Terwijl het al onze banken en bedrijven in Nederland echt niet op omvallen staan. Niettemin moet je wel berichten over de problemen. Het is een feit dat de beurs omlaag gaat dus dat kun je moeilijk verzwijgen. Maar dan graag wel objectief verslag doen, en niet constant het woord crisis in de mond nemen en vergelijkingen met 1929 trekken. En zeker niet door iedereen maar na te praten. Dan kan de de stemming snel omslaan, wat we nu hebben gezien. Wat slecht is, komt snel. Niet alleen het vertrouwen vertrekt te paard, ook de crisis komt dan te paard, wat zeg ik met een turbo. Echter: er zit veel (massa)psychologie bij. Daar hoor ik nog weinig over. Laten we gewoon weer aan het werk gaan, met elkaar handelen, en innoveren. De wereld heeft het hard nodig, problemen moeten worden aangepakt. Hopelijk komt het vertrouwen niet te voet terug, maar ook te paard.

De Albert Cuyp markt in Amsterdam is altijd druk. Maar afgelopen week was het een stuk drukker dan anders. Natuurlijk was het mooi weer daaraan debet, maar ik leid er ook uit af dat het economisch minder gaat. Jaaaa. Want een mango voor 1 euro is toch lekkerder eten dan de bio-eco-groene mango bij AH voor 1,99 per stuk. Zeker als je moet besparen in deze barre tijden. Dus mijn wetenschappelijk verantwoord empirisch onderzoek toont aan: de mensen vrezen de recessie. Ze voelen het aan hun water, en kiezen Albert Cuyp eieren voor hun geld. Een stuk goedkoper. Ik vrees zelf dat dat ten koste gaat van het verantwoorde scharrel ei en al die andere bio-eco-groene spullen, die toch wat duurder zijn.

Voorlopig zijn het nu vooral de big bankers en politici die zich zorgen maken en peentjes zweten, nu de kredietcrisis zijn jaarfeest viert. En hij is alive and kicking! En het is geen feest. Nee, de honderden miljarden vliegen weg. Lehman failliet, Fortis en anderen wankelen, de overheid schiet te hulp, Amerika wacht op goedkeuring van het reddingsplan. De vrije markt heeft gefaald, zegt men. Wat ook zij, een ding is zeker. Mensen, wat leven we toch in historische tijden! dat we dat mogen meemaken! Denk eens aan de mooie kant: als je later je kleinkinderen vertelt dat opa die crisis nog heeft meegemeaakt! Dat kan niet iedereen navertellen. Ik vind het in ieder geval wel bijzonder. Maar nee, grapje natuurlijk, het is bar en boos. Vroeg of laat moest de beurshausse eindigen. Is het nu zover?  Geen fijne tijden dus voor de beursbeleggers ook. Maar aan de andere kant: zij hebben de aandelen ooit tegen hoge prijs verkocht. Die verkoper heeft toen dus goed geboerd! dat geld is niet weg, het is vooral herverdeeld. Die verkoper heeft zijn opbrengst ergens in geinvesteerd, en dat geld stroomt dus door de economie. Alleen dat geld staat nu waarschijnlijk op een spaarrekening, en wordt nie tgeconsumeerd. Dus dat vertrouwen is voorlopig laag. Maar mocht het weer stijgen... nou dan komen de liquiditeiten weer los. Dus er is hoop.

 

MAar nu, kun je bijvoorbeeld beter vasten, dat kost niets. Dat doen onze moslimbroeders dezer dagen, tot morgen want dan luidt het Suikerfeest het einde van de Ramadan in. Ik was vorige week nog op een lezing van een moslimprofessor luisterend naar de toepasselijke naam Ramadan. Een bekend iemand, uit Zwitserland, en mijn collega wees me erop. Ik ben altijd in voor een levendig cultureel debat en was ook wel getriggered mee te gaan vanwege de daarop volgende iftar (ontbijt letterlijk, het 'breken van de vasten'). Het ging over zijn boek 'een jihad van vertrouwen'. Wat een titel. Nu was de lezing niet eens zo interessant, de professor zei vooral dat wij de moslims beter moeten begrijpen, er vertrouwen moet groeien, en dat de moslims zich ook moeten openen voor een nieuwe islam 'westerse stijl'. (Maar wel met behoud van uitkering :) . Allemaal prachtig hoor, maar volgens mij ontsnappen de meeste moslims niet aan hun groepsdwang en sociale controle. Moderniteit in het geloof wordt niet op prijs gesteld. Als je bijvoorbeeld even niet vast, wordt je gelijk met de nek aangekeken. Dus weinig tolerantie onderling, laat staan dat je dan even vrijzinnig moslim wordt. Maar goed, het is zalvend en mooi om dit soort visioenen te horen.

Drs R. Lubbers als coreferent mocht reageren op het boek van de professor en deed dat ook zalvend en mooi. Participatie, daar ging het om. Wie kan het daarmee oneens zijn... Discussie was kennelijk geen onderdeel van deze avond.

Gelukkig was de iftar interessanter, met lekkere soep, pasteitjes en baklava uit Marokko. Onze poging te integreren mislukte helaas ook, toen we ons goedbedoeld aan een tafel zetten met drie geintegreerde moslimjongens, stonden die spontaan op en zaten we weer alleen. Gelukkig kwam mevrouw Anneke aan onze tafel. Zij, een hollandse moeder die ondanks alle buurtproblemen gewoon in een zwarte buurt in Amsterdam bleef wonen, en echt haar best deed om de moslimburen te leren kennen... zelfs naar Marokko ging om over hun achtergronden te leren. HEt mocht niet veel baten. Ze had nog steeds weinig contact met haar buren en haar zoon had het moeilijk als enige 'blanke' op een zwarte school. Een heel offer, terwijl al haar vrienden de buurt verlieten voor Almere.... wat makkelijk. En wat een dapperheid en integriteit van die vrouw. Iemand die niet verbitterd is geraakt, maar gewoon aanvaardt wat er gebeurt en haar best doet er iets van te maken. Niet zoals die Wilders fans die alle buitenlanders maar eruit wil gooien. Zonder zich echt te verdiepen in de achtergronden.Maar eerlijk is eerlijk, het moet wel wederzijds zijn. En daar schort het nog wel eens aan. Werkelijk begrip tonen en moeite daarvoor willen doen.